Иранд өрнөж буй цэргийн болон геополитикийн хурцадмал байдал нь бүс нутгийн хэмжээнээс хальж, дэлхийн макро эдийн засагт системийн эрсдэл бий болгож байна. Нөлөөлөл нь эрчим хүчний зах зээл, инфляц, мөнгөний бодлого, нийлүүлэлтийн сүлжээ, санхүүгийн урсгал гэсэн олон сувгаар дамжин илэрч байна. Персийн булан дахь Strait of Hormuz хоолойгоор дэлхийн түүхий нефтийн ойролцоогоор тавны нэг нь дамжин өнгөрдөг.

Энэ бүсэд цэргийн эрсдэл нэмэгдэх нь физик нийлүүлэлтийн тасалдлын магадлалыг өсгөж, спот болон фьючерс зах зээл дээр үнийн огцом савлагаа үүсгэх суурь нөхцөл болдог. Нефтийн үнэ өсөх нь нийлүүлэлтийн шокын шинжтэй тул зардлын инфляцыг өдөөж, үйлдвэрлэл, тээвэр, эрчим хүч ихээр ашигладаг салбаруудын өртгийг нэмэгдүүлж байна.

 Эрчим хүч импортлогч орнуудын хувьд гадаад худалдааны алдагдал тэлж, эдийн засгийн өсөлтийн хүлээлт суларч болзошгүй. Эрчим хүчний үнийн өсөлт нь хэрэглээний үнийн индексэд шууд болон шууд бус нөлөө үзүүлж, инфляц буурах хандлагыг сааруулж байна. Үүний улмаас төв банкуудын бодлогын хүү бууруулах орон зай хумигдаж, мөнгөний бодлогын тодорхойгүй байдал нэмэгдэж байна. Тухайлбал, АНУ-ын төв банк болох Federal Reserve инфляцын дарамт хадгалагдвал бодлогын хүүг өндөр түвшинд удаан барих шаардлагатай болж болзошгүй.

Энэ нь ам.долларын ханшийг чангаруулах, хөгжиж буй зах зээлүүдээс хөрөнгийн гадагшлах урсгалыг идэвхжүүлэх, зээлжилтийн өртгийг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй. Геополитикийн эрсдэл өсөхийн хэрээр далайн тээврийн даатгалын шимтгэл, аюулгүй байдлын нэмэлт зардал нэмэгдэж, зарим агаарын тээврийн маршрутууд уртасч байна. Логистикийн зардлын өсөлт нь бараа бүтээгдэхүүний эцсийн үнэд шингэж, инфляцыг дам нөлөөгөөр нэмэгдүүлдэг.

Цар тахлын дараа хэвийнжиж байсан дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээ дахин эмзэг болж, ялангуяа эрчим хүч, химийн бүтээгдэхүүн, үйлдвэрлэлийн орц их шаарддаг салбаруудад дарамт үүсч байна. Ираны дотоодод эрчим хүч, боомт, ложистикийн дэд бүтцэд учирсан хохирол нь экспортын чадавхыг хязгаарлаж болзошгүй байна.

Нефтийн экспорт буурах нь тус улсын гадаад валютын орлогыг хумиж, төсвийн тэнцэлд дарамт учруулна. Хориг арга хэмжээ, санхүүгийн хязгаарлалтад оршиж буй эдийн засгийн хувьд дэд бүтцийн сэргэлт богино хугацаанд удаашрах магадлал өндөр бөгөөд энэ нь дэлхийн зах зээл дэх нийлүүлэлтийн тодорхойгүй байдлыг хадгална. Санхүүгийн зах зээл дээр хөрөнгө оруулагчид эрсдэлийн дахин үнэлгээ хийж, илүү “аюулгүй” актив руу шилжих хандлага ажиглагдаж байна. Үүний улмаас хөрөнгийн зах зээлийн савлагаа нэмэгдэж, бондын өгөөж хэлбэлзэж, санхүүгийн нөхцөл чангарч байна. Хөгжиж буй орнуудын хувьд валютын ханш, өрийн үйлчилгээний зардал, гадаад санхүүжилтийн нөхцөлд дарамт үүсэх эрсдэл нэмэгдэж байна.

Нийт дүнгээрээ, Ираны эргэн тойрон дахь хурцадмал байдал нь эрчим хүчний нийлүүлэлтийн шок, инфляцын дарамт, мөнгөний бодлогын хязгаарлалт, логистикийн өртгийн өсөлт, санхүүгийн зах зээлийн савлагаа гэсэн олон хүчин зүйлсийг давхар үүсгэж, 2026 оны дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн хүлээлтийг бууруулах суурь эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна.