Өнөөдөр буюу зургаадугаар сарын 05 нь Григорийн тооллын жилийн 156 дахь өдөр, билгийн тооллын зуны тэргүүн харагчин могой сарын шинийн 20-ны өдөр тохиож байна. Наран 04:55 цагт мандаж, 20:46 цагт жаргана. Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд улс төр, дайн тулаан, шинжлэх ухаан, технологи, соёл урлаг, олон улсын харилцаанд нөлөөлсөн олон чухал үйл явдал өрнөжээ.

• Улс төр, төрийн байгуулал, олон улсын харилцаа

1257 он: Польшийн Краков хотод хотын статус олгожээ. Энэ нь Краков хотын захиргаа, худалдаа, хот төлөвлөлтийн хөгжлийг шинэ шатанд гаргасан чухал шийдвэр болсон юм.

1644 он: Манж Чин гүрний хаан Шүнзийн цэргүүд Бээжин хотыг эзлэн авч, улмаар Мин гүрэн мөхжээ. Ингэснээр Хятадын түүхэнд Чин гүрний ноёрхол эхлэх улс төрийн томоохон эргэлт болов.

1837 он: Бүгд Найрамдах Техас улсын Хьюстон хот байгуулагдав. Тус хот хожим Техасын улс төр, эдийн засаг, худалдааны чухал төв болон хөгжсөн юм.

1849 он: Дани улсад шинэ Үндсэн хууль батлагдаж, тус улс хэмжээт эрхт хаант засаглалтай болов. Энэ нь Данийн ардчилсан төрийн тогтолцооны суурь болсон түүхэн үйл явдал байлаа.

1945 он: Холбоотны хяналтын зөвлөл дайны дараах Германы засгийн эрхийг гартаа авав. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах Европын шинэ дэг журам, Герман улсын ирээдүйн зохион байгуулалтад энэ шийдвэр чухал нөлөө үзүүлжээ.

1947 он: АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Жорж Маршалл Харвардын их сургуульд үг хэлж, дайнд сүйдсэн Европ тивд эдийн засгийн тусламж үзүүлэхийг уриалав. Энэхүү санаачилга хожим “Маршаллын төлөвлөгөө” нэрээр хэрэгжиж, Европын сэргээн босголтын гол хөтөлбөр болсон юм.

1949 он: Тайландын парламентад Орапин Чайякан сонгогдож, тус улсын парламентын гишүүн болсон анхны эмэгтэй болов. Энэ үйл явдал Тайландын улс төр дэх эмэгтэйчүүдийн оролцооны эхлэл болсон гэж үздэг.

1959 он: Сингапурын анхны Засгийн газар тангараг өргөж, ажилдаа оров. Энэ нь тус улсын өөрөө удирдах засаглалын шинэ үеийг эхлүүлсэн чухал алхам байлаа.

1963 он: Их Британийн Дайны асуудал эрхэлсэн сайд Жон Профюмо улс төрийн дуулиант хэрэгтэй холбоотойгоор албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөв. Уг хэрэг тухайн үеийн Британийн Засгийн газарт улс төрийн хүчтэй доргилт авчирсан юм.

1975 он: Их Британид Европын эдийн засгийн нийгэмлэгт элссэн хэвээр байх эсэх асуудлаар бүх нийтийн санал асуулга зохион байгуулав. Санал асуулгын дүнгээр Их Британи Европын эдийн засгийн нийгэмлэгт үлдэх шийдвэр гаргасан юм.

2004 он: Францын нийслэл Парис хотод анх удаа ижил хүйстэн хос хуримлав. Энэ нь Франц дахь гэр бүл, иргэний эрхийн талаарх олон нийтийн хэлэлцүүлгийг эрчимжүүлсэн үйл явдал байлаа.

2006 он: Серби улс Серби-Монтенегрогийн холбооноос гарч, тусгаар тогтнолоо зарлав. Ингэснээр хуучин Югославын задралын дараах Балканы бүс нутгийн улс төрийн зураглал дахин өөрчлөгдсөн юм.

2017 он: Монтенегро улс НАТО буюу Умард Атлантын цэргийн эвслийн 29 дэх гишүүнээр элсэв. Энэ нь Балканы бүс нутгийн аюулгүй байдал, олон улсын хамтын ажиллагаанд нөлөөлсөн үйл явдал болсон юм.

2017 он: Бахрейн, Египет, Ливи, Саудын Араб, Йемен, Арабын Нэгдсэн Эмирт зэрэг арабын зургаан улс Катартай дипломат харилцаагаа таслав. Тэд Катар улсыг бүс нутгийн тогтворгүй байдалд нөлөөлж байна гэж үзсэн бөгөөд уг хямрал Персийн булангийн орнуудын харилцаанд томоохон сорилт болсон юм.

• Дайн, бослого, цэргийн ажиллагаа

1283 он: Наплийн дайны үеэр Арагоны хаан III Петрийн адмирал Ниаполитаны флотыг бут цохиж, Салерногийн Чарльзыг олзлов. Энэ ялалт Газар дундын тэнгис дэх Арагоны нөлөөг бэхжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм.

1832 он: Францын эзэн хаан I Луй Филиппийг түлхэн унагаах зорилготой Зургаадугаар сарын бослого дэгдэв. Уг бослого тухайн үеийн Францын нийгэм, улс төрийн зөрчлийг илтгэсэн томоохон хөдөлгөөн байлаа.

1862 он: Сайгоны тунхгаар Вьетнамын өмнөд хэсэг Францын мэдэлд шилжив. Үүнийг эсэргүүцсэн босогчдын удирдагч Труонг Дин европчуудын түрэмгийллийн эсрэг тэмцлээ үргэлжлүүлэхээр болжээ.

1864 он: Америкийн иргэний дайны үеэр генерал Девид Хантераар удирдуулсан Холбоотны арми Виржиниа мужийн Пьедмонтод Эх газрын армийг ялж, 1000 цэргийг баривчлав. Энэ тулаан Виржиниа муж дахь цэргийн ажиллагааны явцад нөлөө үзүүлсэн юм.

1900 он: Боерын хоёрдугаар дайны үеэр Британийн цэргүүд Приториа хотыг эзлэн авав. Энэ нь Өмнөд Африк дахь Британийн цэргийн давшилтын чухал үе шат болсон байлаа.

1916 он: Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр Османы эзэнт гүрний эсрэг Арабын хувьсгал эхлэв. Энэхүү хөдөлгөөн Ойрх Дорнодын улс төрийн ирээдүйн зураглалд томоохон нөлөө үзүүлсэн юм.

1917 он: Дэлхийн нэгдүгээр дайны үед АНУ-ын засаг захиргаа цэргийн насны эрчүүдийг цэрэгт татах ажиллагааг эхлүүлжээ. Энэ нь АНУ дайнд идэвхтэй оролцох бэлтгэлээ эрчимжүүлсэн алхам байв.

1941 он: Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Хятадын Чонцин хот хорт хийн бөмбөгдөлтөд өртөж, олон мянган хүн хохирчээ. Уг явдал дайны үеийн иргэний хүн амд учирсан хүнд гарзын нэг болон тэмдэглэгдсэн байдаг.

1942 он: Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед АНУ Болгар, Унгар, Румын улсад дайн зарлав. Ингэснээр АНУ Европ дахь тэнхлэгийн холбоотнуудын эсрэг дайны цар хүрээгээ өргөжүүлсэн юм.

1944 он: Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Британийн армийн 1000 гаруй бөмбөгдөгч онгоц Нормандын эрэг орчмын цэргийн байгууламжуудыг бөмбөгджээ. Энэ нь Холбоотнуудын Европт хийх томоохон десантын ажиллагааны өмнөх бэлтгэлийн нэг хэсэг байв.

1963 он: Ираны шах Мохаммад Реза Пахлави шинэчлэлийн хөдөлгөөний хүрээнд шашны удирдагч Аяатолла Рухолла Хомейниг баривчлах зарлиг буулгав. Үүнийг эсэргүүцсэн жагсаал олон хотод өрнөж, Ираны улс төрийн ирээдүйд нөлөөлөх эсэргүүцлийн суурийг тавьсан юм.

1967 он: Зургаан өдрийн дайны эхэнд Израилын тал Египетэд гэнэтийн цохилт өгөв. Египетийн зэвсэгт хүчин хил орчимд цэрэг байрлуулсан нь бүс нутгийн хурцадмал байдлыг нэмэгдүүлж, улмаар богино хугацаанд өргөн хүрээтэй дайн өрнөхөд хүргэсэн юм.

1975 он: Зургаан өдрийн дайнаас хойш хаагдаад байсан Суецийн суваг хэвийн ажиллагаандаа шилжив. Дэлхийн худалдаа, далайн тээврийн гол гарцуудын нэг болох энэ суваг дахин нээгдсэн нь олон улсын эдийн засагт чухал ач холбогдолтой байлаа.

1984 он: Цэнхэр од ажиллагаа эхэлж, Энэтхэгийн Ерөнхий сайд Индира Гандигийн зарлигаар Сикх хөдөлгөөний “Алтан сүм”-ийг эзлэх ажиллагаа явуулжээ. Энэхүү ажиллагаа Энэтхэгийн дотоод улс төр, шашин хоорондын харилцаанд гүн нөлөө үлдээсэн юм.

1989 он: Тиананьмений талбайн бослогын үеэр танкийн цувааг зогсоож буй эрийг гэрэл зургийн хальснаа буулгав. Энэ зураг хожим эрх чөлөө, иргэний зоригийн бэлгэ тэмдэг болон дэлхий дахинд танигдсан билээ.

1997 он: Бүгд Найрамдах Конго улсад иргэний дайн дэгдэв. Улс төрийн эрх мэдэл, бүс нутгийн нөлөөний төлөөх тэмцэл тус улсын тогтвортой байдалд ноцтой сорилт учруулсан юм.

2000 он: Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго улсын Кисангани хотод зургаан хоног үргэлжилсэн дайн дэгдэв. Уганда, Рванда улсын цэргүүд оролцсон уг тулалдааны улмаас хотын ихээхэн хэсэг сүйдэж, олон иргэн хохирчээ.

2009 он: Перу улсын Багуа хотод 65 хоног үргэлжилсэн уугуул иргэдийн тайван жагсаалыг тараах цэргийн ажиллагааны үеэр 31 хүн амиа алдав. Энэ явдал байгалийн баялаг, уугуул иргэдийн газар нутгийн эрхийн асуудлыг олон улсын анхааралд оруулсан юм.

• Нийгэм, эрх зүй, хүний эрх

1851 он: Боолчлолыг эсэргүүцэгч, зохиолч Харрьет Битчир Стоугийн “Том авгын өрөө” цуврал зохиол “Нейшнл Эра” сонинд хэвлэгдэж эхэлжээ. Боолчлолын харгис тогтолцоог олон нийтэд хүчтэй ойлгуулсан энэ бүтээл АНУ-ын нийгмийн ухамсарт томоохон нөлөө үзүүлсэн юм.

1873 он: Занзибарын султан Баргхаш бин Саид Их Британи руу илгээдэг боолын худалдаа болон түүнтэй холбоотой сүлжээг хаав. Энэ нь Зүүн Африк дахь боолын худалдааг хязгаарлах олон улсын шахалтын үр дүнгийн нэг байлаа.

1893 он: Массачюсетс мужийн Нью Бедфорд хотод төрсөн эцэг, хойд эхээ хороосон хэрэгт буруутгагдсан Лиззи Борденыг шүүх хурал эхэлжээ. Уг хэрэг тухайн үеийн Америкийн олон нийтийн анхаарлыг ихээхэн татсан шүүхийн дуулиан болсон юм.

1915 он: Дани улс эмэгтэйчүүдийн сонгох, сонгогдох эрхийг хуульчлав. Энэ нь Европ дахь эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрхийн төлөөх хөдөлгөөний чухал ялалтуудын нэг байлаа.

1916 он: АНУ-ын Дээд шүүхийн шүүгчээр Луй Брандейс сонгогдов. Тэрбээр уг албан тушаалд томилогдсон анхны еврей гаралтай хүн болж, АНУ-ын шүүхийн түүхэнд шинэ хуудас нээсэн юм.

1968 он: АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Роберт Ф.Кеннедигийн амь насанд Палестины харьяат Ширхан Ширхан халдав. Энэ хэрэг АНУ-ын улс төрийн түүхэнд гүн ул мөр үлдээсэн бөгөөд тухайн үеийн нийгмийн хямрал, улс төрийн хурцадмал байдлыг улам нэмэгдүүлсэн юм.

• Шинжлэх ухаан, технологи, эрүүл мэнд

1817 он: Хойд Америкийн Их нууруудын хотгорт уурын хөдөлгүүрт анхны хөлөг онгоц “Фронтенак” явж эхэлжээ. Энэ нь усан тээврийн хөгжил, худалдааны урсгалд шинэ боломж нээсэн технологийн дэвшил байв.

1981 он: АНУ-ын Өвчний хяналт, сэргийлэлтийн төв хүний дархлааны системд ноцтой аюул учруулах нэгэн төрлийн халдварт өвчний тухай шинжлэх ухааны нийтлэл гаргав. Энэ нь ХДХВ/ДОХ-ын талаар олон нийтэд анх удаа танилцуулсан мэдээлэл болж, дэлхийн эрүүл мэндийн салбарт шинэ сорилт эхэлснийг илтгэсэн юм.

2003 он: Пакистан болон Энэтхэгт цаг агаар огцом халж, зарим бүсэд агаарын хэм цельсийн 50 хэмд хүрчээ. Энэ хэт халалт нь бүс нутгийн уур амьсгал, эрүүл мэнд, дэд бүтцэд ноцтой эрсдэл учруулсан үйл явдал байлаа.

• Осол, гамшиг

1983 он: Оросын усан замын “Александр Суворов” хөлөг онгоц Уляновскийн төмөр замын гүүрийг мөргөж, улмаар ачааны галт тэрэгтэй осолдсоны улмаас 100 гаруй хүн амь үрэгдэв. Энэ нь Зөвлөлтийн үеийн усан замын тээврийн хамгийн ноцтой ослуудын нэг болон тэмдэглэгдсэн байдаг.

• Соёл, урлаг

1956 он: Алдарт дуучин Элвис Пресли Милтон Берлийн шоунд оролцож, “Хаунд Дог” дуугаа дуулан тайзан дээрх өвөрмөц хөдөлгөөнөөрөө шуугиан тарив. Энэ тоглолт рок-н-роллын соёл залуусын дунд хүчтэй дэлгэрч, олон нийтийн соёлд шинэ өнгө төрх бий болж байгааг харуулсан үйл явдал болсон юм.