Өнөөдөр буюу тавдугаар сарын 09 нь Григорийн тооллын жилийн 129 дэх өдөр, билгийн тооллын хаврын адаг хар луу сарын шинийн 22-ны өдөр тохиож байна. Наран 05:22 цагт мандаж, 20:15 цагт жаргана. Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд улс төр, дайн тулаан, шинжлэх ухаан, технологи, соёл урлаг, олон улсын харилцаанд нөлөөлсөн олон чухал үйл явдал өрнөжээ.

• Эрт үе ба дундад зуун

1009 он: Ломбардийн бослогын хүрээнд Италийн Бари хотын ломбардчууд Мелусын удирдлага дор Византийн эзэнт гүрний эсрэг тэмцэл өрнүүлэв. Энэ нь өмнөд Италид Византийн ноёрхлыг эсэргүүцсэн томоохон хөдөлгөөнүүдийн нэг байв.

1092 он: Английн Линкольн хот дахь Гэгээн Мэригийн сүм буюу Линкольны сүм ашиглалтад оржээ. Хожим энэ сүм Английн шашин, архитектурын түүхэнд онцгой байр суурь эзлэх болсон юм.

1386 он: Англи, Португалийн хаант улсууд Уиндзорын гэрээнд гарын үсэг зурж, урт хугацааны хамтын ажиллагааны үндсээ баталгаажуулав. Энэ нь дэлхийн түүхэн дэх хамгийн эртний, үргэлжилсэн дипломат харилцааны нэгэнд тооцогддог.

1450 он: Төмрийн удам болох Абд аль-Латиф бусдын гарт амиа алджээ. Түүний үхэл Төв Азийн эрх мэдлийн тэмцлийн ээдрээтэй үеийн нэгэн үйл явдал болсон юм.

1540 он: Испанийн аялагч Эрнандо де Аларькон Калифорнийн буланд хүрч, Хойд Америкийн баруун өмнөд бүсийн газарзүйн судалгаанд хувь нэмэр оруулав.

1662 он: Английн алдарт хүүхэлдэйн жүжиг болох “Ноён Панч”-ийг олонд үзүүлж буй тухай түүхэн сурвалжид анх удаа тэмдэглэн үлдээжээ. Энэ нь Английн ардын театрын урлагийн хөгжилтэй холбоотой чухал баримт болсон юм.

1671 он: Томас Блоод гэгч Английн хааны титмийн үнэт эрдэнийг хулгайлахыг завдав. Түүний энэ оролдлого Английн ордны түүхэн дэх хамгийн дуулиант хэрэг явдлын нэг болж үлдсэн.

• Шинэ үе ба улс төрийн өөрчлөлт

1763 он: Понтиакийн дайны үеэр Детройт боомтын бүслэлт эхэлж, уугуул америкчууд Британийн эзэнт гүрний эсрэг тэмцлээ эрчимжүүлэв.

1864 он: Шлесвигийн хоёрдугаар дайны үеэр Данийн тэнгисийн цэрэг Хелиголандын тулаанд Австри, Пруссын нэгдсэн хүчний усан онгоцуудтай тулалдав. Энэ нь умард Европын хүчний тэнцвэрт нөлөөлсөн чухал мөргөлдөөн байв.

1865 он: Америкийн иргэний дайны үеэр Конфедерацийн генерал Натан Бедфорд Форрест Алабама мужийн Гейнсвилл хотод Холбоотны армид бууж өгөв. Ингэснээр дайны өмнөд фронтын эсэргүүцэл улам суларчээ.

1865 он: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Эндрью Жонсон иргэний дайны үеэр Конфедерацийн талд хөлсөөр байлдсан гадаад иргэдийн асуудлыг хэлэлцэж эхэлжээ. Энэ нь дайны дараах улс төр, хууль эрх зүйн цэвэрлэгээний нэг хэсэг байв.

1873 он: Венийн хөрөнгийн бирж унаснаар Австри улсад эдийн засгийн урт хугацааны хямрал эхэлжээ. Энэ хямрал хожим Европын бусад зах зээлд ч нөлөө үзүүлсэн байна.

1877 он: Румын улсын улс төрийн зүтгэлтэн Михайл Когэлничану тусгаар тогтнолын тунхгийг уншин сонордуулснаар Румын улс Молдаваас бүрэн тусгаар тогтносноо зарлав.

• Шинжлэх ухаан, нийгэм, соёл

1874 он: Энэтхэгийн Мумбай хотод тээврийн зориулалттай морин автобусны хоёр урсгалт зам нэвтрүүлжээ. Энэ нь хотын нийтийн тээврийн хөгжлийн шинэ шат байв.

1901 он: Тусгаар тогтносон Австрали улсын парламент анхдугаар хуралдаанаа хийв. Энэ нь шинэ холбооны улсын төрийн тогтолцоог албан ёсоор эхлүүлсэн үйл явдал байлаа.

1904 он: “Труро” нэрт уурын зүтгүүр 160 км/ц хүрсэн анхны уурын тэрэг болж, төмөр замын тээврийн түүхэнд шинэ амжилт тогтоов.

1926 он: Ричард Бэрд, Флойд Беннетт нар Хойд туйл дээгүүр ниссэн тухайгаа мэдэгдсэн нь тухайн үеийн нисэхийн түүхэнд томоохон шуугиан дэгдээсэн үйл явдал болсон.

1958 он: Алдарт найруулагч Альфред Хичкокын “Вертиго” кино дэлгэцэнд гарч, сэтгэлзүйн триллер төрлийн сонгодог бүтээлүүдийн нэг болжээ.

• Дэлхийн дайн ба олон улсын үйл явдал

1915 он: Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр Франц, Германы хооронд Артуагийн хоёрдугаар тулаан эхэлжээ. Энэ нь Баруун фронтын цус асгаруулсан томоохон тулалдаануудын нэг болсон.

1918 он: Британийн арми Бельгийн Остенд хотыг бүсэлсэн Германы цэргүүдийн эсрэг хоёр дахь удаагаа довтолжээ.

1920 он: Польш-Зөвлөлтийн дайны үеэр Польшийн цэргүүд Киев хотод ялалтын парад зохион байгуулсан нь тухайн үеийн цэргийн амжилтаа харуулсан улс төрийн бэлгэдэл байв.

1936 он: Италийн цэргүүд Этиопийн нийслэл Аддис Абабаг эзэлсний дараа тус улсыг Италийн бүрэлдэхүүнд нэгтгэв. Энэ нь Африк дахь колонийн түрэмгийллийн тод жишээ болсон юм.

1940 он: Францын тэнгисийн цэргийн “Дорис” хөлөг Германы “У-19” шумбагч онгоцыг устгав. Энэ нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны эхэн үеийн тэнгисийн мөргөлдөөнүүдийн нэг байв.

1941 он: Германы “У-110” шумбагч хөлөг Британийн тэнгисийн цэргийн хүчинд олзлогдсон нь дайны нууц код тайлах ажиллагаанд чухал ахиц авчирсан гэж үздэг.

1945 он: Нацист Германы сүүлчийн анги нэгтгэл Берлин-Карлхорст дахь Зөвлөлтийн цэргийн байранд бууж өгөх гэрээнд гарын үсэг зурав. Ингэснээр Европ дахь Дэлхийн хоёрдугаар дайн албан ёсоор өндөрлөжээ.

• Орчин үе ба технологи

1948 он: Чехословакт шинэ Үндсэн хууль хэрэгжиж эхэлснээр Марксизм-Ленинизмийн чиг баримжаатай төрийн шинэ тогтолцоо бүрэлдэв.

1949 он: Монакогийн вант улсыг III Райниер удирдахаар болж, тус улсын орчин үеийн түүхийн шинэ үе эхэлсэн.

1950 он: Францын улс төрч Робер Шүман Европт энх тайван, хамтын ажиллагааны эвсэл байгуулах үзэл санаагаа танилцуулсан нь хожмын Европын холбооны үндэс болсон билээ.

1955 он: Баруун Герман НАТО-д элсэж, Хүйтэн дайны үеийн Европын цэрэг, аюулгүй байдлын тэнцвэрт томоохон өөрчлөлт авчрав.

1964 он: Нго Дин Диемийн дүү Нго Дин Чаныг цаазаар авснаар Өмнөд Вьетнамын улс төрийн нэгэн нөлөө бүхий гэр бүлийн эрин үндсэндээ өндөрлөсөн юм.

1969 он: Бразилын Сан-Паулу хотод цэргийн дарангуйллын эсрэг босогчид зэвсэгт үйл ажиллагаагаа эрчимжүүлж, хотод эмх замбараагүй байдал үүсгэв.

1970 он: АНУ-ын Цагаан ордны гадаа Вьетнамын дайныг эсэргүүцсэн 75-100 мянган хүний жагсаал болж, дайны эсрэг хөдөлгөөн оргилдоо хүрч байв.

1974 он: Уотергейтийн дуулианы хүрээнд АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын хороод Ерөнхийлөгч Ричард Никсоны асуудлыг хэлэлцэж эхэлжээ.

1977 он: Амстердам хотын “Полен” зочид буудалд гарсан галын улмаас 33 хүн амиа алдаж, 21 хүн хүнд шархаджээ.

1979 он: Ираны еврей гаралтай бизнесмен Хабиб Элганианыг Тегеранд цаазаар авсан нь тус улсын дотоод улс төр, шашны хурцадмал байдлыг илтгэсэн үйл явдал болов.

1980 он: Калифорнийн Норко хотод зэвсэгт этгээдүүд банк дээрэмдэхийг завдаж, улмаар томоохон буудалцаан болж нэг цагдаа амиа алдан, олон арван машин сүйджээ.

1987 он: Польшийн нийслэл Варшаваас хөөрсөн ЛОТ компанийн 5055 дугаар нислэгийн онгоц осолдож, 183 хүн амиа алдав.

1992 он: Арменийн арми Шуша хотыг эзэлснээр Нагорно-Карабахын дайны явцад томоохон эргэлт болов.

• Сүүлийн үеийн үйл явдал

2001 он: Ганын нийслэл Аккра хотын цэнгэлдэх хүрээлэнд болсон шахцалдааны улмаас 129 хүн амиа алдсан нь Африкийн спортын түүхэн дэх хамгийн эмгэнэлт ослуудын нэг болов.

2012 он: Индонезийн Баруун Ява аралд “Су-100” онгоц Салак уулыг мөргөн сүйрч, онгоцонд байсан 45 хүн бүгд амиа алджээ.

2015 он: ОХУ Аугаа эх орны дайны ялалтын 70 жилийн ойг өргөн хүрээнд тэмдэглэж, Ялалтын баярын парад дэлхийн анхаарлыг татав.

2018 он: Малайзад 1957 оноос хойш засгийн эрх барьж байсан Барисаны Үндэсний нэгдэл нам ялагдал хүлээж, тус улсын улс төрийн түүхэнд шинэ эргэлт болов.

2018 он: Кени улсын Солай хот дахь Пателийн далан сэтэрч, 48 хүн амиа алдан, 2000 хүн орон гэргүй болжээ.