Номхон далайн баруун өмнөд хэсэгт, Австралийн зүүн талд дэлхийн газрын зураг дээр бараг харагддаггүй нэгэн аварга эх газар бий. Түүнийг Зеландиа гэж нэрлэдэг бөгөөд геологичид дэлхийн найм дахь, бас хамгийн жижиг тив гэж үзэх үндэслэлтэй хэмээн тодорхойлжээ.

Зеландиа ойролцоогоор 4.9 сая ам дөрвөлжин километр талбайтай. Энэ нь Австралийн газар нутгийн гуравны хоёртой дүйцэх хэмжээ юм. Гэвч хамгийн сонирхолтой нь түүний 94 орчим хувь нь далайн усан дор оршдог. Шинэ Зеланд, Шинэ Каледони болон хэд хэдэн жижиг арал нь Зеландиагийн уснаас цухуйсан хамгийн өндөр хэсгүүд аж.

Хэдийгээр газрын зураг дээр тусдаа тив шиг харагддаггүй ч Зеландиагийн доорх царцдас нь далайн ёроолын ердийн царцдасаас өөр бүтэцтэй. Тэнд боржин, тунамал болон хувирмал чулуулгууд илэрдэг бөгөөд царцдасын зузаан, геологийн бүтэц нь эх газрын шинж чанартай болохыг олон жилийн судалгаа харуулжээ.

Ийм үндэслэлээр геологичид 2017 онд Зеландиаг бие даасан тив гэж үзэх шинжлэх ухааны нотолгоог нэгтгэн танилцуулсан юм. Тивийг албан ёсоор “баталдаг” дэлхийн нэг байгууллага байдаггүй ч Зеландиа нь хэмжээ, бүтэц, тодорхой хил хязгаар болон эх газрын царцдастай гэдгээрээ тивд тавигдах үндсэн шалгууруудыг хангадаг гэж судлаачид үздэг.

Зеландиагийн түүх хэдэн арван сая жилийн өмнөөс эхэлнэ. Тэрбээр нэгэн цагт Өмнөд Америк, Африк, Антарктид, Австрали зэрэг өнөөгийн эх газруудыг нэгтгэж байсан эртний Гондвана эх газрын хэсэг байжээ.

Ойролцоогоор 100–60 сая жилийн өмнө Зеландиа Гондванагаас салж эхлэх үед түүний царцдас сунаж, нимгэрсэн байна. Улмаар эх газрын ихэнх хэсэг доош сууж, далайн усанд автсанаар өнөөгийн дүр төрхөө олжээ. Өөрөөр хэлбэл Зеландиа далайд “живсэн арал” бус, харин ихэнх хэсэг нь усан дор орсон бүтэн эх газар юм.

Судлаачид 2023 онд Зеландиагийн усан доорх хэсгүүдийг багтаасан геологийн зураглалыг бүхэлд нь гаргаж дуусгасан нь дэлхийн тивүүдийн үүсэл, тектоник хавтангийн хөдөлгөөнийг судлахад чухал алхам болсон.

Зеландиагийн жишээ бидний сайн мэддэг дэлхийн газрын зураг бол ердөө далайн түвшнээс дээш харагдаж буй хэсэг төдий гэдгийг сануулдаг. Далайн ёроолд ч асар том уул нуруу, хөндий, эртний эх газрын үлдэгдэл бүхий бараг бүхэл бүтэн тив нуугдаж байдаг аж.